CC BY SA by esquetee

Open Access w natarciu – wysyp poradników

10 października 2013

Wielkimi krokami zbliża się Open Access Week 2013. W tym roku otwarty dostęp do nauki promowany będzie na całym świecie od 21 do 27 października, a w polskim Internecie już mocno zauważalne jest bardzo duże zainteresowanie tematem.

W krótkim czasie ukazało kilka ważnych publikacji dotyczących Open Access, do których naprawdę warto sięgnąć. Co można w nich znaleźć? Poniżej krótki przegląd poradników.

Open Access. Analiza zjawiska z punktu widzenia polskiego naukowca

Open Access. Analiza zjawiska z punktu widzenia polskiego naukowca
Piotr Kozierski, Rafał Kabaciński, Marcin Lis, Piotr Kaczmarek

Autorzy w przystępny sposób piszą o historii ruchu Open Access i szeroko pojmowanej idei otwartości w nauce. Znajdziemy tu również podstawowe informacje o prawie autorskim oraz podpowiedzi dotyczące stosowania wolnych i otwartych licencji Creative Commons.

Najważniejsze części poradnika to rozdziały 3. “Czy otwarty dostęp ma sens?” oraz 4. “Publikowanie w otwartym dostępie”. W pierwszym z nich znajdziemy zalety i wady Open Access z punktu widzenia:

  • zwykłego obywatela (konsumenta publikacji),
  • państwa (fundatora badań),
  • autora publikacji (co ciekawe najwięcej plusów mają właśnie publikujący naukowcy!).

W drugim zawarta jest bardzo duża dawka praktycznych porad dla osób chcących publikować w otwartym dostępie, w tym opisy polityki poszczególnych wydawców. Opracowanie zawiera również pokaźną listę otwartych czasopism (tytuły posegregowano według dziedzin nauki).


Trzy kolejne poradniki zostały wydane przez Stowarzyszenie EBIB i są dostępne w Kujawsko-Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej. Publikacje wydano dzięki wsparciu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Otwarte czasopisma. Zakładanie czasopism naukowych oraz transformacja czasopism zamkniętychOtwarte czasopisma. Zakładanie czasopism naukowych oraz transformacja czasopism zamkniętych
Emanuel Kulczycki

Ta publikacja jest szczególnie istotna z punktu widzenia redaktorów oraz wydawców. Emanuel Kulczycki porusza w poradniku kwestie, które dotyczą otwierania czasopisma dotychczas funkcjonującego w tradycyjnym modelu oraz zakładania nowego czasopisma Open Access.

Co ważne publikacja zawiera nie tylko porady jak to zrobić, ale również uzasadnienie sensu podjęcia takich działań i definicję czasopisma Open Access. W kolejnych częściach poruszane są zagadnienia związane z:

  • prawem prasowym,
  • prawem autorskim (wraz z wzorami umów z autorami),
  • formalnościami przy zakładaniu czasopisma (wraz z wzorami formularzy),
  • ocenianiem czasopism przez MNiSW,
  • modelami finansowania,
  • wprowadzaniem standardów,
  • rozwiązaniami technicznymi,
  • zwiększaniem widoczności czasopisma w sieci.

Poradnik zawiera naprawdę solidną dawkę wiedzy i praktycznych porad (krok po kroku), a wszystko podane jest w bardzo przejrzystej i przyjaznej formie.


Modele biznesowe otwartego publikowania naukowego. Informator dla polskich wydawców uczelninychModele biznesowe otwartego publikowania naukowego. Informator dla polskich wydawców uczelninych
Bożena Bednarek-Michalska

To kolejna publikacja przeznaczona dla wydawców. Poruszone w niej zagadnienie finansów w Open Access jest niezwykle istotne. Pokazuje bardzo wyraźnie, że “nieodpłatność” to cecha określająca OA wyłącznie z punktu widzenia ostatecznego odbiorcy – czytelnika, który nie płaci za dostęp do publikacji.

W poradniku znajdziemy odpowiedź na pytanie kto płaci za Open Access? W czternastu podrozdziałach autorka przedstawia różne modele biznesowe stosowane na świecie wraz z przykładami. Wśród opisanych praktyk można znaleźć na przykład uzyskiwanie funduszy z reklam, zbiórek publicznych, grantów, opłat za publikowanie czy składek członkowskich.


Otwarta nauka, czyli dobre praktyki uczonychOtwarta nauka, czyli dobre praktyki uczonych
Paweł Szczęsny

W poradniku znajdziemy informacje o tym, jak się ma otwarta nauka i dlaczego ruch Open Access jest taki istotny. Autor uważa, że środowisko naukowe utraciło kontrolę nad procesem komunikacji naukowej i należy ją odzyskać. „Otóż otwartość w nauce jest jak dorobek zapomnianego poety — była tu od dawna, ale wymaga odkrycia na nowo, bo zapomnieliśmy o jej istnieniu.”

W publikacji znajdziemy informacje o tym co składa się na szerokie pojęcie Open Science. Autor wymienia również wszystkie korzyści płynące z otwierania nauki i pokazuje, jak ten proces przebiega w Polsce. Dodatkowo badacze znajdą tu praktyczne porady dotyczące budowania strategii otwierania nauki.


Do wszystkich opisanych publikacji zdecydowanie warto zajrzeć. Największymi ich plusami są: pragmatyczne podejście do poruszanych tematów, przedstawianie zagadnień w powiązaniu z przykładami z Polski i świata, poradnikowy charakter oraz to, że opublikowano je na licencjach Creative Commons.

Taki wysyp publikacji dotyczących otwartości w nauce to świetna okazja do zdobycia nowej wiedzy, szerszego spojrzenia na zagdanienie otwartej nauki czy podpatrzenia cudzych doświadczeń, dobrych praktyk. Jest to również znak, że dyskusja na ten temat jest potrzeba i nabiera tempa.

Październikowy Open Access Week jest świetną okazja do informowania o otwartości w nauce, promowania idei, pokazywania jej zalet i wad, dyskutowania – a takie publikacje w tym bardzo pomagają. Na całym świecie to bibliotekarze aktywnie uczestniczą w promowaniu ruchu OA, polecam wszystkim opisane poradniki – zajrzyjcie, dowiedzcie się czegoś i podajcie dalej :-)

Warto zajrzeć też tu:
Przewodnik po otwartej nauce
Wolne licencje w nauce. Instrukcja
Otwarta nauka. Open Access
Kurs: Open Access – Otwarta Nauka
Warsztat badacza


Wykorzystano fotografię Sary Thompson (lic. CC BY-SA)